سناريوهاي ميان‌مدت مقابله با جريان‌هاي تكفيري

مسئله جريان‌هاي تكفيري با چرخه‌هاي ظهور و افولشان، نيازمند تحليل همه‌جانبه اعتقادي، اجتماعي، سياسي، اقتصادي، فرهنگي و غيره است. تنها مدل هائي كه با جامعيت كافي ارائه شوند قادر خواهند بود تا اقدامات مؤثر براي مقابله با اين جريان‌ها را سازمان‌دهي كنند. گام اول براي نيل به اين مقصد، ديدن موضوع از منظرهاي گوناگون و در نظر گرفتن راه‌حل‌هاي متفاوت است. روش تحقيق متناسب با اين فضا اگرچه كيفي و مبتني بر نظر خبرگان است اما بايستي بتواند ابتناي كافي بر داده‌ها و جلب مشاركت بازيگران كليدي را نيز محقق سازد و اعتبار و پايائي نتايج آن از همين مدخل محقق خواهد شد. مقاله حاضر تلاشي براي ديدن مسئله مقابله با جريان‌هاي تكفيري از منظر دانش آينده‌پژوهي با ابتنا بر روش سناريو پردازي است. آينده‌پژوهي به‌عنوان دانش اقدام اجتماعي، هرچند دانشي مستقل است اما در جايگاه معرفت كاربردي با همراهي علوم ديگر، مي‌تواند ابزاري قدرتمند براي تحليل و ارائه راهكارهايي براي مسائل علوم انساني و اجتماعي باشد. تحليل مسئله جريان‌هاي تكفيري نشان از آن دارد كه عدم قطعيت‌هاي اصلي پيش روي ما، وحدت فرق اسلامي در برابر شيوع انديشه تكفيري و موضع‌گيري رسانه‌هاست. به تعبيري، اين دو مؤلفه، با فرض استقلال، مي‌توانند ضمن ترسيم فضاي چهارگانه سناريوهاي مسئله، حالت‌هاي گوناگون مقابله جهان اسلام با جريان‌هاي تكفيري را مشخص سازند. چهار سناريوي به‌دست‌آمده در پژوهش حاضر عبارتند از «نسل‌كشي؛ افغانستاني ديگر؛ 11 سپتامبر و نهروان»؛ سناريوها در اينجا با توصيف ابهامات موجود پيش روي تصميم گيران، ضمن ترسيم فضاي احتمالات بديل مسئله، راهكارهايي براي مقابله با اقدامات تكفيري‌ها پيشنهاد مي‌دهند. مهم‌ترين نكته آن است كه اين سناريوها با كاربست روابط منطقي ميان اجزاء خود و نيز به مدد تصوير كلاني كه از مسئله ارائه مي‌دهند؛ قدرت اقناعي بالائي براي ايجاد وفاق و همدلي ميان فرق اسلامي و نخبگان و خواص جهت اقدام عليه جريان‌هاي تكفيري به دست مي‌دهند.