مطالعه بي هنجاري دماي زمستان ايران با استفاده از داده هاي باز تحليل NCEP / NCAR

در اين پژوهش به بررسي تغييرپذيري زماني و مكاني و بي هنجاري دماي هوا در ارتفاع دو متر از سطح زمين در فصل زمستان در سه مقياس شامل كل ايران، شش منطقه مشخص شده بر اساس طول و عرض جغرافيايي و در مقياس ياخته شبكه داده هاي بازتحليل NCEP/NCAR به صورت ميانگين ماهانه در سال هاي 1950 تا 2010 پرداخته شده است. نخست داده هاي بازتحليل شده دما از نظر كيفيت، بررسي و سال هاي پيش از 1967 به دليل كيفيت پايين از مطالعه حذف شد. بررسي ها نشان داد كه تغييرات ميانگين دماي زمستان ايران سنجه مناسبي براي بيان تغييرات بين سالانه ميانگين زمستاني دماي مناطق مختلف است. از 44 سال مطالعه شده، بزرگ ترين بي هنجاري هاي مثبت دما در زمستان هاي 1970، 1979، 1999 و 2010 و بزرگ ترين بي هنجاري هاي منفي در زمستان هاي 1972، 1973، 1989 و 2008 رخ داده است. بررسي ميانگين الگوي بي هنجاري ميدان هاي ارتفاع ژئوپتانسيلي، دما و باد در زمستان هاي بي هنجار گرم و سرد در حوزه بين 10 تا 60 درجه شمالي و 10 درجه غربي تا 80 درجه شرقي نشان داد كه مراكز بيشينه بي هنجاري اين كميت ها در سال هاي گرم و سرد ايران كاملاً عكس يكديگرند. دو مركز بيشينه بي هنجاري ارتفاع ژئوپتانسيلي در سال هاي بي هنجار سرد و گرم ايران، يكي در منطقه شمال غرب اروپا و ديگري در شمال شرق درياي كاسپين قرار دارند. بر اساس تفاوت بي هنجاري ارتفاع ژئوپتانسيلي تراز 250 هكتوپاسكال در اين دو مركز، شاخصي براي بيان بي هنجاري دماي زمستان در ايران معرفي شد. تحليل همبستگي نشان داد كه همبستگي مثبت معني دار بين ميانگين دماي زمستان ايران و هم چنين ميانگين دماي زمستان مناطق مختلف كشور و شاخص معرفي شده وجود دارد. به دليل شباهت الگوي دورپيوند به دست آمده در اين پژوهش با دو دورپيوند EA/WR و NCP همبستگي بين شاخص هاي اين دو دورپيوند و دماي زمستان ايران تحليل شد. نتايج نشان دهنده توانايي بالاتر شاخص معرفي شده نسبت به دو شاخص ديگر براي بيان دماي زمستان ايران است.