مشروعيت و عدالت در انديشه سياسي شيعه: درآمدي بر مشروعيت عدالت‌بنياد

مشروعيت چيست و آيا مي‌توان برداشتي جامع و فراگير از آن ارائه كرد؟ نظريه‌هاي رايج در پاسخ به مسأله مشروعيت اغلب آن را امري ساده و تك‌علتي دانسته، عموماً معطوف به شخص حاكم در نظر مي‌گيرند؛ در حالي كه براي توجيه مشروعيت هر حكومت، توجه به محتواي سياست‌ها، رويه‌ها و جنبه‌هاي هنجاري حكم و اطاعت نيز ضروري است. اين مقاله، ضمن توضيح نظريه‌هاي مشروعيت، مي‌كوشد تا با استناد به متون ديني، برداشتي عدالت‌بنياد از اين مفهوم ارائه كند. اهميت عدالت در قرآن و روايات و به‌خصوص در سنت شيعي، ما را به اين برداشت رهنمون مي‌شود. بر اساس يافته‌هاي اين مقاله، عدالت مي‌تواند به مثابه معياري فراگير از مشروعيت در نظر گرفته شود. مشروعيت مبتني بر عدالت، توجه ما را از فرم به محتوا معطوف مي‌كند و روزني براي عبور از مشروعيت صوري و رويه‌اي و فردي به مشروعيت محتوايي مي‌گشايد. هم‌چنين مشروط كردن مشروعيت به عدالت، جنبه‌هاي اخلاقي سياست را برجسته ساخته، منطق حكم و اطاعت را تعالي مي‌بخشد.