توصيف، تحليل و تبيين معرفتي ساختار علم برهاني الهيات در كتاب الشفاء

كتاب الهيات شفا در قياس با آثار مابعدالطبيعي پيش از آن، علاوه‌بر ابداعات محتوايي، داراي نظام و ساختاري متمايز و اصيل است. گذشته از نظر ابن‌سينا در مقدمه منطق شفا، پژوهش‌هاي برخي پژوهندگانِ فلسفه سينوي نيز، بر چنين دستاوردي دلالت دارد. بازشناسي و فهم بنيان‌ها و اضلاع معرفتي اين ساختار، از آن جهت كه مي‌تواند پرده از عمق، گستره و نوع نگاه ابن‌سينا در تأسيس مابعدالطبيعه‌‌اي با وجوه متمايز و ممتاز بگشايد، ارزشمند و ضروري است. هدف اين جُستار، توصيف، تحليل و تبيين ساختار علم مابعدالطبيعه در اين اثر سترگ ابن‌سيناست. از اين‌رو، ابتدا با تحليل مفهوم كلي ساختار و با تكيه بر علم‌شناسي ابن‌سينا، ساختار علوم برهاني در چهار سطح قضيه‌اي، حدي، قسمي و تأليفي دسته‌بندي و سپس با توجه به آن، ساختار الهيات شفا در همه سطوح، توصيف و تحليل شده ‌است. مطابق اين بررسي، ساختار علم الهيات در سطح قضايا، اصل ‌موضوعي، در سطح حدود، درختي، و در سطح قسمي و تأليفي، خطي است. نتيجه تحقيق نشان مي‌دهد كه دو عامل مبناگرايي و ذات‌گرايي از دو حيث معرفت‌شناختي و هستي‌شناختي به‌ترتيب بر آفرينش ساختار اصل ‌‌موضوعي قضايا و ساختار درختي حدود الهيات شفا تأثيرگذار هستند. همچنين، منطق پرسش نيز، به‌عنوان عامل روش‌شناختي، در ساختار اصل ‌موضوعي علم الهيات مؤثر است.