بررسي ساختار ديواني و چگونگي اداره آستانه‏ ها در دوره صفويه

از جمله موضوعات قابل توجه در دوره صفويان، چگونگي ساختار ديواني و اداره آستانه‏هاست. در اين دوره، رويكرد ديني صفويان، سبب گسترش كمي و كيفي آستانه‏ها و در نتيجه پيچيدگي بيشتر ساختاري آن‏ها شد. از سوي ديگر، اين گسترش همراه با افزايش هزينه‏هاي تعمير و نگه داري بود كه بايد از منابعي تامين مي‏گرديد. ضرورت تامين چنين منابعي نيز به نوبه خود، سبب گسترش موقوفات و در پي آن توسعه بيشتر نظام ديواني شد. با وجود چنين تحولاتي، ساختار نظام ديواني آستانه‏هاي بزرگي چون مشهد، قم، ري (حضرت عبدالعظيم)، عتبات عاليات و بقعه اردبيل، به ويژه از منظر تطبيقي، در اين دوره چندان مورد بررسي قرار نگرفته اند.بنابر آن چه گفته شد، اين پرسش‏ در اين جا مطرح است كه ساختار و تشكيلات ديواني، سلسله مراتب متوليان و كارگزاران در هر آستانه‏ چگونه بوده و آستانه‏ها در اين زمينه‏ها چه تشابهات و تفاوت‏هايي با هم داشته اند؟ از سوي ديگر، از آن جا كه مسائل اقتصادي نيز بخشي از نظام ديواني را تشكيل مي‏داد، اين پرسش مطرح مي‏شود كه كم و كيف عوايد و مصارف آستانه‏ها چگونه بود؟ بر اين اساس، در پژوهش حاضر، كوشش بر اين است كه اين‏گونه مسائل، تا حد امكان با رويكردي تطبيقي بررسي شوند. بررسي پرسش‏هايي از اين دست، تصويري روشن تر از نظام ديواني و نحوه اداره آستانه‏ها ارائه مي‏دهد و در عين حال، نقش و كاركرد صفويان را در اين زمينه‏‏ها بيشتر آشكار خواهد كرد.