مجلس شوراي مملكتي به جاي مجلس شوراي ملي در دوره استبداد صغير

در پي بمباردمان (بمباران) مجلس شوراي ملي، بي درنگ انبوهي از مقاومت ها و مخالفت هاي داخلي و خارجي عليه محمدعلي شاه آغاز شد. اوضاع كشور از جنبه هاي اقتصادي، سياسي و اجتماعي رو به وخامت نهاد و شاه كه مشروعيتش زير سوال رفته بود، از هر سو تحت فشار آزادي خواهان قرار گرفت. او كه به هيچ وجه نمي خواست تجربه «ناخوشايند» مجلس شوراي ملي را تكرار كند، به تاسيس يك پارلمان خاص موسوم به «مجلس شوراي مملكتي» روي آورد؛ مجلسي كه به جاي ملت، بر برخي از طبقات اجتماعي خاص تكيه داشت. حال مسئله اين است كه مجلس شوراي مملكتي چه بود و چرا تاسيس شد و چه نقشي ايفا كرد؟ چه تركيبي از نيروهاي اجتماعي در آن حضور داشتند؟ براي پاسخ به اين پرسش ها، در پژوهش حاضر تلاش شده است تا با رويكردي تحليلي، اين مجلس به مثابه مهم ترين راه برون رفت از بحران در دوره پرتلاطم استبداد صغير، مورد بررسي قرار گيرد؛ از مدافعان و پشتيبانان آن سخن گفته شود و كاميابي ها و ناكامي آن را مورد ارزيابي قرار گيرد. در نهايت، نگارنده به اين نتيجه رسيده است كه محمدعلي شاه با استفاده ابزاري از دين و با هدف نابودي مشروطيت و دستاوردهاي آن، يك مجلس تشريفاتي و انتصابي موسوم به مجلس شوراي مملكتي را جايگزين مجلس شوراي ملي كرد تا به سبك ناصرالدين شاه حكمراني كند، اما با مقاومت آزادي خواهان و سقوط او از تخت سلطنت، تلاش هاي مزبوحانه او ناكام ماند.