تاملي بر كاركردشناسي درفش هاي دوره صفوي

درفش ها، تنها تكه پارچه هايي در اهتزاز نبوده و نيستند. آن چه از روزگاران كهن اين اشياء را از اشياء هم جنس، هم رنگ و هم نقش خود متمايز مي كند، كاركرد اين اشياء است. درفش ها و رايت ها در هر دوره كاركردهاي متفاوتي همچون نظامي، مذهبي، قومي-قبيله اي يا اقتصادي داشته اند. در هر صورت، درفش ها نموداري هستند از عقايد، تفكرات، اهداف، ايدئولوژي و جهان بيني دارندگان خود، لذا نماد هاي تصويري و اجزاء مختلف آن در عين سادگي و وضوح، مي بايستي انتقال دهنده ي مفاهيم اصلي عقايد، اهداف و نظرات دارندگان آن باشند. به همين دليل مي توان با بررسي دقيق تر درفش ها، اجزاي متشكله و نمادهاي به كار رفته بر آن ها در هر دوره، به اطلاعات جامعي در مورد مباني و ساختار نظامي، سياسي، مذهبي، طبقاتي و اجتماعي موجود در آن دوره دست يافت؛ جنبه اي كه در مطالعات اخير كمتر بدان پرداخته شده است. در ميان برخي از اسناد و متون بر جامانده از دوره ي صفويه اشاراتي به انواع درفش ها و رايت هاي اين دوره شده كه نسبت به دوره هاي ديگر تاريخي از كميت و كيفيت قابل ملاحظه اي برخوردار هستند. در كنار اسناد و متون؛ آثار و مدارك باستان شناختي همچون انواع نگاره هاي مرتبط با نسخ خطي، ديوارنگاره ها، مرقعات، سكه ها، سردرفش ها و يا معدود بافت هاي برجامانده نيز در راستاي شناخت و آگاهي بيشتر درفش هاي اين دوره و دسته بندي آن ها كارآمد هستند. سعي نگارنده بر آن بوده تا با تكيه بر مكتوبات و آثار باستان شناختي برجا مانده از دوره ي صفوي، طبقه بندي جامعي از انواع رايت ها و كاركردهاي آنان ارائه نمايد؛ لذا پژوهش حاضر بر مبناي روش يافته اندوزي و از طريق پژوهش كتابخانه اي و ميداني و تلفيق اين دو به صورت توصيفي-تحليلي انجام پذيرفته است. نتايج حاصل از اين پژوهش نشان دهنده ي استفاده از رايت هاي مختلف در اين دوره با كاركردهاي مختلف سياسي، نظامي، مذهبي، تجاري، سلطنتي و قومي-قبيله اي با فرم ها و نقوش مختلف است.