تحليلي وجود شناسانه از سير تطور اراده خداوند در نظام فكري معتزله

اراده الهي از مهم ترين اركان الهيات افعالي است كه تحليل هاي وجودشناسانه و معناشناسانه گوناگوني درباره آن ارائه شده است. در اين ميان، جريان فكري معتزله بيش از ديگران، از اراده خداوند و زواياي گوناگون آن بحث كرده است. نظريه شايع ميان اين جريان، حاوي اين ايده است كه اراده خداوند، غرضي حادث و «لافي المحلي» است. لا في المحلي بودن اراده در اين نظريه، برگرفته از تلقي معتزله متقدم از معناي عرض بود كه اجازه مي داد چنين حقيقتي بدون محل در نظر گرفته شود؛ اما اين تلقي از غرض در معتزليان متأخر، به دليل هم گرايي با تفكر فلسفه مشائي، به سمت و سوي خوانش فلسفي سوق پيدا كرد و عملاً اين مفهوم را با چالشي جدي روبه رو ساخت كه چگونه ممكن است عرض را تصور كرد كه حال در محل نباشد؟ از همين رو، معتزليان متأخر، راهكار و حل اين معضل را در كاربست نسخه فلسفي تبيين اراده ديدند كه بر اساس آن اراده به داعي و داعي، به علم به نظام احسن شناسانده مي شد.