نقد نظريه عدم حرمت ربا در قرض‌هاي توليدي و تجاري

A Survey of the Theory of Non Prohibition of Riba in Production Loans

در طول تاريخ فقاهت اسلام تا قبل از سده اخير، در حرمت ربا هيچ تفاوتي بين رباي مصرفي و رباي توليدي در فتواي فقهاي شيعه و سني ديده نمي‌شود. با گسترش نظام سرمايه‌داري و نفوذ آن به كشورهاي اسلامي، بسياري از تجار، صاحبان صنايع و بانكداران با مسأله تحريم ربا مواجه بودند. براي حل اين مشكل گروهي از فقها و عالمان دين الگوي بانكداري بدون ربا را مطرح كردند و گروهي ديگر، با ملاك ضرورت حفظ اداره زندگي اقتصادي و اجتماعي، سعي نمودند تفسيرهاي جديدي از ربا را ارائه دهند. اين گروه معتقدند آنچه به صورت ربا در اسلام تحريم شده، ربا در قرض‌هاي مصرفي است و با ادلّه دهگانه ادعا دارند كه بهره در قرض‌هاي توليدي و تجاري ربا و حرام نيست. اين مقاله به روش توصيفي تحليلي و با بررسي پيشينه تاريخي ربا و دلايل تحريم آن، به نقد و بررسي اين ادلّه دهگانه مي‌پردازد تا نشان دهد كه هيچ يك از اين دلائل تمام و كامل نيستند و ربا، چه در قرض‌هاي مصرفي و چه در قرض‌هاي توليدي و تجاري از ديدگاه اسلام حرام است.

In the history of Islam, Until the last century, Shiah and Sunni scholars haven’t distinguished between consumption and production loans and riba in Islam absolutely has been forbidden. With the development of capitalism and its influence in Muslim countries, many businessmen, industrialists and bankers were faced with the problem of usury . To solve this problem, a group of theologists proposal interestfree banking model and others tried to present a new interpretation of riba with distinguishing between consumption and production loans. Based on this theory, these scholars believed conventional banking don’t have any Shariah challenge, because loans that provided by conventional banks are production loans and receiving any return on these loans is not prohibited. This paper reviews the historical background of the prohibition of riba and the reasons for it, then with reviewing and analyzing ten reasons about the prohibition of riba, we understand there is no complete reason for differentiating riba in consumption and production loans and riba absolutely is forbidden from the point of view of Islam.