جامعه و اصالت فلسفي آن در قرآن (بر اساس ديدگاه علامه طباطبايي و مطهري)

Community and its Philosophical Authenticity in the Qur’ān According to the Viewpoints of ‘Allāma and Muṭahharī

علاوه بر آيه‌هاي بسياري كه خطاب به «تك‌فردهاي آدميان» در قرآن آمده، آيه‌هايي نيز وجود دارد كه امري فراتر از آن را مخاطب ساخته است. همين امر زمينه تاملاتي براي فيلسوف‌مفسران شده كه آيا مراد خداوند در اين آيات، پديده مستقلي به‌نام «امت» (جامعه) است يا نه؟ برخي بر اساس اين آيات به اصالت فلسفي جامعه نظر داده، و دسته‌اي صرفاً اعتباري و تبعي بودن آن را قابل اثبات دانسته‌اند. اين مقاله بر آن است تا به استناد آيه‌هاي قرآن و بهره‌گيري از داده‌هاي فلسفي تاريخ، نظر قابل دفاع‌تر را بيان دارد؛ با اين فرضيه كه هويت جامعه امري استقلالي و داراي اصالت فلسفي است، چنان‌كه با هم بودگي انسان‌ها، قدرتي متمايز از افراد مي‌آفريند. بر اين اساس، پرسش اصلي مقاله، چگونگي هويت جامعه از منظر قرآن است و روش تبيين نظريه، بررسي آيات مرتبط با مقوله امت، بر اساس ديدگاه دو انديشمند معاصر، يعني علامه طباطبايي و شهيد مطهري است و بالتبع، رويكردهاي صدر و مصباح يزدي به‌عنوان ديدگاه رقيب، مورد مداقه قرار مي‌گيرد.