بررسي اثر دوره بازگشت باران و الگوي آن بر فرسايش خاك دامنه ها در حوضه هاي آبريز(مطالعه موردي: حوضه آبريز هشان)

فرسایش خاك یك پدیده بسیار پیچیده است كه دربردارنده فرایندهای كنش و انتقال ذرات خاك می باشد. بزرگی و اهمیت این فرایند بستگی به عوامل زیادی همچون اقلیم، خاك، توپوگرافی، پوشش گیاهی و مدیریت اراضی دارد. مهمترین عامل تأثیرگذار اقلیمی بر فرسایش، فاكتور شدت بارندگی و فركانس آن بر هدررفت خاك است. هدف از این مطالعه بررسی اثر و سهم باران‌های با شدت بالا (دوره بازگشت 100ساله) نسبت به شدت‌های متوسط و پایین (دوره بازگشت 20 و دو ساله) بر نرخ فرسایش خاك و متغیرهای هیدرولیك جریان و همچنین آگاهی از فرضیة تاثیر بیشتر باران‌های شدید با دوره بازگشت بالا، نسبت به رگبارهای متناظر با دوره بازگشت‌های پایین است. این بررسی روی خاك­ اراضی تخریب یافته مارنی زیرحوضة‌ هشان سفیدرود و در آزمایشگاه شبیه‌ساز باران انجام پذیرفت. نتایج مطالعه در 18بار آزمایش بارش- رواناب، نشان داد با شدت یافتن باران و افزایش دوره بازگشت آن از 20سال به 100 سال و از دو سال به 20 سال، به ترتیب باعث رشد دو برابری و شش برابری دبی جریان واحد می گردد، كه این افزایش منجربه تشدید تلفات خاك به ترتیب 3/3 برابری و 16 برابری مقدار تلفات اولیه در خاك اراضی مارنی شده است. بنابراین در خاك­های مارنی باران­های با دوره بازگشت بالا، تاثیری كمتر از تعداد متناظر باران­های با دوره بازگشت های پایین دارند. همچنین افزایش شدت بارندگی به دوره بازگشت‌های بالاتر، تاثیر تصاعدی، مستقیم و غیرخطی در مقدار تلفات خاك مارن داشته است. درصد شیب نیز تاثیر تشدیدشونده سه تا شش برابری در افزایش تصاعدی دبی جریان و سپس هدررفت خاك دارد. درنهایت فاكتورهای درجه شیب و شدت بارندگی به طور مجزا و متقابل در مقدار هدررفت خاك موثر و اختلاف معنی دار بالایی در سطح یك درصد دارند.