علل تعاملات سلاطين صفوي با علماي شيعه و نتايج آن

تاسيس حكومت صفويه و برخي اقدامات آن مانند اعلام تشيع اثناعشري به عنوان آيين رسمي ايران و رويارويي با حكام سني مذهب همسايه، شماري از فقها و علماي شيعه اماميه را بر آن داشت كه به تفكر و بحث درباره مشروعيتِ سياسيِ اين حكومت و جوازِ همكاري يا عدم همراهي با آن بپردازند. در دوران صفويه، پاره اي همكاري و همگرايي متقابل بين نهاد سياست با نهاد مذهب شكل گرفت و بعضي مجتهدان به مناصب و مشاغلي چون توليت امور شرعي و منصب صدر ـ يعني بالاترين مقام ديني و قضايي ـ منصوب شدند. با نگاه به اين قبيل موضوعات و نيز روند شكل گيري و تثبيت سلسله صفوي و جريان هاي موثر در آن، درباره چرايي «توجه سلاطين صفوي به علماي شيعه و تلاش براي جلب همراهي و همكاري علما»، «دلايل استقبال برخي علماي شيعه از دعوت سلاطين صفوي براي همكاري» و «دستاوردهاي همكاري و همگرايي متقابل دو نهاد سياست و مذهب در عصر صفوي» پرسش هايي مطرح مي شود. اين پژوهش، بر آن است كه به روش تحقيق تاريخي و شيوه توصيفي ـ تحليلي متكي بر منابع دست اول و تحقيقات معتبر، چگونگي رابطه علماي شيعه با حكام صفوي، دلايل همگرايي متقابل دو نهاد سياست و مذهب در عصر صفوي و دستاوردهاي مترتب بر آن را بررسي كند. به نظر مي رسد، عواملي چون صرافت سياسي شاهان صفوي براي كسب مشروعيت و تثبيت حكومت، اقتضائات ناشي از گسترش قلمرو حكومت و ضرورت توجه به علايق گروه هاي متنفذ، به ويژه علما، نياز متقابل دو نهاد سياست و مذهب به يكديگر با توجه به اقتضائات زمانه و شرايط سياسي منطقه، در فراز و فرود همگرايي متقابل برخي علماي شيعه با حكام صفوي موثر بوده است