تفاوت تعبير در آيات مشابه قرآن بر پايه تخطي از اصول همكاري گرايس

از ديرباز قرآن پژوهان و مفسران مسلمان در پي يافتن اسرار حِكمي، نكات بلاغي، و پيام هاي ضمنيِ نهفته در تعبيرات و ساختارهاي قرآني بوده اند. در اين ميان، آيات متشابه لفظي كه در آن ها با تكرار يك مفهوم با اندك تفاوت لفظي و دستوري روبه روييم از جايگاهي ويژه در اين گونه مطالعات برخوردار بوده اند. از آنجا كه تبيين اختلاف دو جمله مشابه بيشتر به سطح مراد جدي گوينده يا نويسنده مربوط مي شود، بررسي آيات مشابه نيز بايد از اين دريچه انجام گيرد. در ميان علوم جديد، دانشي كه به بررسي معناي مورد نظر توليدكننده گفته بپردازد، علم كاربردشناسي است. از جمله مولفه هايي كه در سال هاي اخير وارد اين دانش شده و مباحث مفصلي را به دنبال داشته است، موضوع معناي ضمني يا تلويح است. تلويح مقصودي است كه متكلم از توليد يك پاره گفت در نيت دارد و در جمله تنها به آن اشاره شده است و از اين رو مخاطب بايد با توجه به قرائن زبان شناختي، بافت و تلاش فكري خود، آن معنا را استنباط كند. در اين نوشتار در صدديم با استفاده از اصول همكاري پيشنهادي گرايس، به استخراج تلويحات محاوره اي نهفته در برخي آيات مشابه لفظي پرداخته و از اين منظر تفاوت معنايي اين آيات را ترسيم نماييم.