خروجگاه و مترادفات آن در متون كهن فارسي

«خروجگاه» در بعضي از متون كهن فارسي و از جمله در آثار قرن‌هاي پنجم و ششم بارها به­ كاررفته است. امروزه ابتدايي‌ترين دريافت از آن، «مكان خارج­ شدن» و احياناً «زمان خارج ­شدن» است. بعضي از معاصران جزء نخست آن، يعني «خروج» را با واژة «خوريژ» و گونه‌هاي مختلفش (خريج، خريچ، خوريج، خوريچ، خموج، خوموج) در بعضي از گويش‌ها سنجيده و به معناي «آتش» دانسته‌اند، حال آنكه با توجه­به كاربرد آن در متون مختلف قرن‌هاي پنجم و ششم، «خروج» در اين تركيب همان مصدر آشناي عربي به معناي «بيرون شدن» است. گفتار حاضر با بررسي اقوال محققان نشان مي‌دهد كه خروجگاه با تعبير قرآني «يَوْمُ الْخُرُوج» در پيوند است و معادل «عيدگاه»، «نمازگاه» و «مصلّا»ست كه از دير زمان به جايي گفته مي‌شده است كه عموم مسلمانان براي اقامة نماز عيدين (فطر، قربان) يا نماز باران در آنجا فراهم مي‌آمده‌ و آداب ديني خود را برگزار مي‌كرده ­اند. در روزگار ما «مصلّا» به‌ تدريج جايگزين اين نام‌ها شده است.