تحليل و واكاوي نظريه نظم عبدالقاهر جرجاني در غزلي از حافظ (با تكيه بر نظريات هليدي و گرايس)

عبدالقاهر جرجاني از بلاغيون معروف ايراني است كه بر اساس نظريه‌ اش، برتري يا ارزش حقيقي يك اثر ادبي را برخاسته از «نظم» موجود در آن مي‌‌ داند. نظم از ديد او، كل ساختار يك متن را در بر مي‌ گيرد و سبب ايجاد انسجام لفظي و معنايي در متن و اثر مي‌‌ شود. برتري سخن از ديد وي، به زيبايي نظم و حسن همجواري كلمات در شبكه‌‌ اي منسجم از روابط نحوي و آگاهي گوينده از جايگاه صحيح كلمات در تركيب مربوط است. با بررسي و تحليل اصول و قواعد اين نظريه در متون گوناگون، مي‌‌ توان ارزش‌‌ هاي ادبي و كاركردهاي بلاغي موجود در متون را كشف كرد و به دلايل توانايي و برتري نويسندگان و شاعران اين متون دست يافت؛ چنانكه با تحليل اين نظريه در كنار ديگر نظريه‌ هاي زبان‌ شناسي در غزلي از حافظ، در مي‌‌ يابيم كه حافظ در مقام شاعري توانمند و آگاه، با علوم بلاغي و كاركردهاي هريك، با استفادۀ بجا و مناسب از ابزارهاي بلاغت و فصاحت، زنجيره‌‌ اي از انسجام و پيوستگي لفظي و معنايي را در غزل ايجاد كرده و با دلالت‌‌ هاي ثانويۀ موجود در آن، مخاطبان را از وجود معاني ثانويه‌‌اي آگاه مي‌‌ كند كه درك آن‌ها بر اساس بافت شكل مي‌‌ گيرد.