اثر رقابت گونه‎اي بر رنگدانه‎هاي فتوسنتزي، پرولين، محتواي آب نسبي، و ميزان اسانس گياه شنبليله (Trigonella foenum graceum) و سياهدانه (Nigella sativa) در شرايط تنش خشكي

در اگرواكوسيستم‎هاي مناطق خشك و نيمه خشك، حفاظت از جنبه‎هاي فيزيولوژيك گياهان زراعي براي انجام فتوسنتز مطلوب و در نتيجه توليد مناسب ضروري است. به منظور بررسي اثر آرايش كاشت بر حفاظت از پارامترهاي فيزيولوژيك دو گياه شنبليله و سياهدانه تحت شرايط تنش خشكي، آزمايشي در دانشگاه شهركرد در سال 1393 اجرا شد. در اين آزمايش، سه سطح تنش خشكي شامل W1، آبياري كامل (آبياري بر اساس 100 درصد ظرفيت زراعي)، W2، تنش ملايم (آبياري بر اساس 75 درصد W1)، W3، تنش شديد (آبياري بر اساس 50 درصد W1) به عنوان عامل اصلي و پنج آرايش كشت شامل كشت خالص شنبليله، كشت خالص سياهدانه و سه نسبت مخلوط (2:1، 1:1، 1:2 شنبليله و سياهدانه) به عنوان عامل فرعي مورد بررسي قرار گرفتند. نتايج نشان داد كه با افزايش تنش خشكي، ميزان كلروفيل a وb در تيمارهاي مخلوط شنبليله- سياهدانه بيشتر از كشت خالص آنها بود. در گياه شنبليله، تيمار شنبليله: سياهدانه (1:1) و كشت خالص به ترتيب با ميانگين 51/10 و 5/11 ميلي‎گرم در گرم بيشترين مقدار پرولين و تيمار شنبليله: سياهدانه (2:1) با ميانگين 75/9 ميلي‎گرم در گرم كمترين مقدار پرولين را دارا بودند. علاوه بر اين، بيشترين ميزان اسانس در كشت خالص و تيمار شنبليله: سياهدانه (1:1) به ترتيب با ميانگين 9/12 و 6/12 گرم در كيلوگرم مشاهده شد. براي گياه سياهدانه نيز اگر چه كشت خالص نسبت به تيمارهاي كشت مخلوط همواره داراي اسانس بيشتري بود، اما تحت شرايط تنش خشكي، آرايش‎هاي كشت مخلوط در مقايسه با كشت خالص بدون تنش از اسانس بيشتري برخوردار بودند. در گياه سياهدانه با افزايش شدت تنش خشكي‎، آرايش‎هاي مخلوط در مقايسه با كشت خالص داراي محتواي آب نسبي بيشتر ولي قند محلول و اسانس كمتري بودند. به طور كلي نتيجه‎گيري مي‎شود ايجاد رقابت بين گونه‎اي در گياهان مي‎تواند راهكار مهمي براي حفاظت جنبه‎هاي فيزيولوژيكي گياهان از خسارت تنش خشكي باشد.