"رهايي" و فراروي از ديالكتيك

EMANCIPATION, BEYOND DIALECTIC

سخن از رهايي به‌مثابه بخش مهمي از بحث تحول اجتماعي، جايگاه ويژه‌اي در تفكر سياسي جديد دارد. پيوند اين بحث با فلسفۀ تاريخ در دو سدۀ اخير، كه فصل بزرگي از آن به خط فكري آغازشده از هگل بازمي‌گردد، موجب شده است كه سخن از رهايي با محورهاي اصلي اين سنت فكري ارتباط تنگاتنگي بيابد. "ديالكتيك" با وجوه هستي‌شناختي، شناخت‌شناسانه و روش‌شناختي‌اش محور اصلي پيوند يادشده است. در اين مقاله ضمن بررسي نسبت ديالكتيك با بحث رهايي و دشواري‌هايي كه از اين نسبت متوجه نظريه‌هاي معطوف به رهايي شده، ضرورت نقد و فراروي از ديالكتيك در دستيابي به نظريه‌هاي راهگشاتر به بحث نهاده شده است.

Discourse of emancipation as an important part of discussion on social change has a special place in contemporary political thought. Connection of 'emancipation' with philosophy of history over the last two centuries mostly related to Hegelian tradition, has made it dependent on fundamental elements of this tradition. 'Dialectic' with different philosophical aspects is the main axis of such connection. This article studies the relation of dialectic with emancipation and difficulties which emerged from such relation, and tries to illustrate the necessity of criticism and transition beyond dialectic in order to attain more efficient theories to make emancipation possible.