فرار مالياتي در پايه ماليات بر درآمد اشخاص حقوقي در ايران ( برآوردهاي سالانه 1392-1352)

Tax Evasion in Iranian Corporate Taxation: Annual Estimates for 1973-2013

كشور ايران در سال­هاي اخير به ­منظور اجراي صحيح اقتصاد مقاومتي و جايگزيني درآمدهاي مالياتي با درآمدهاي نفتي درپي كشف منابع بيشتر درآمدي است. از طرفي اين كشور نيز همانند اغلب اقتصادهاي جهان با مشكل فرار مالياتي مواجه است. در چنين شرايطي با توجه به خلاء مطالعاتي از حيث سنجش و اندازه‌گيري كمّي حجم فرار مالياتي به­ ويژه در پايه ماليات بر درآمد اشخاص حقوقي، مطالعه حاضر با هدف برآورد حجم فرار مالياتي در پايه ماليات بر درآمد اشخاص حقوقي در ايران با استفاده از رهيافت تابع تقاضاي پولي تانزي و الگوي تصحيح خطاي­برداري (VEC) براي داده­هاي سالانه 1352 تا 1392 انجام گرفته است. در اين مدل نسبت پول نقد در گردش به حجم نقدينگي به عنوان متغير وابسته و متغيرهاي بار مالياتي اشخاص حقوقي، نسبت حقوق و دستمزد به درآمد ملي، درآمد سرانه ملي حقيقي، نرخ بهره حقيقي و درآمدهاي نفتي حقيقي به عنوان متغيرهاي توضيحي براي بررسي انتخاب شده‎اند. بر اساس يافته­ هاي تحقيق، سه متغير بار مالياتي اشخاص حقوقي، نسبت حقوق و دستمزد به درآمدملي و درآمدهاي نفتي حقيقي بر نسبت پول نقد در گردش به حجم نقدينگي در بلندمدت اثر مثبت و متغيرهاي درآمد سرانه ملي حقيقي و نرخ بهره حقيقي در بلندمدت بر اين نسبت اثر منفي دارند. همچنين، نتايج تحقيق نشان مي­دهد كه حجم فرار مالياتي برآوردي در پايه ماليات بر درآمد اشخاص حقوقي طي دوره مورد بررسي روندي صعودي دارد.

In order to correctly implement the resistance economy in the recent years and to substitute the tax revenues with the oil revenues, Iran has made efforts to discover more income sources in this regards. On the other hand, like most other economies, the country has been encountering tax evasion. Under such circumstances and due to the existing research gap on the topic, the present study is carried out with the aim to estimate the level of tax evasion in the Iranian corporate taxation using the Tanzi's currency demand approach and vector error correction model (VECM) for 1973-2013 time series data. In this model, the dependent variable is assumed "the ratio of currency holdings (C) to money (denoted as M2)" and the independent variables are as follows: "the ratio of wages and salaries to national income (WSNI) ", "the real per capita national income (YNR) ", "the real rate of interest paid on time deposits (RL) ", "the corporate tax burden (CITGDP) " and "the real oil revenues (OILRR)". Based on the research results, three variables of Corporate Tax Burden, WSNI and OILRR have positive effects on the ratio of C to M2 and the variables of RL and YNR have negative effects on this ratio in the long-run. Moreover, the research results show that the estimated tax evasion levels have an ascending trend during the period of the study.