بررسي ديدگاه استيس درباره وحدت وجود در عرفان اسلامي

A Study of Stace`s View on Unity of Existence as Explained in Islamic Mysticism

در اين مقاله برآنيم به بررسي نظريه «وحدت وجود» از ديدگاه استيس و عرفاي اسلامي بپردازيم. نخست نظر عرفاي اسلامي را دربارۀ وحدت وجود بيان كرده و، سپس، نظر استيس را در اين باره آورده و، در پايان، به مقايسۀ بررسي و نقد سخنان ايشان پرداخته‌ايم. عرفاي اسلامي ـ برخلاف بيان استيس، كه آنها را دوگانه‌انگار همراه با گرايش‌هاي يگانه‌انگاري و كم‌و‌بيش وحدت وجودي مي‌داند ـ به‌يقين، قايل به وحدت وجودند. و اين همان است كه استيس در شطحيۀ وحدت وجود بيان مي‌كند؛ «يكساني در عين نايكساني خدا و جهان» در بيان استيس همان «وحدت در عين كثرت و كثرت در عين وحدت» عرفاي اسلامي است. تفاوت اين نظرگاه‌ها تنها در نحوۀ بيان و عمق درك مطلب و، در نتيجه، چگونگي توجيه وحدت و كثرت مي‌باشد كه استيس، به سبب عدم درك عميق اين مطلب، آن را حكمي متناقض‌نما و، البته، قابل توجيه مي‌شمارد. وي حوزۀ عرفان را بيرون از حوزه منطق و، لذا، فراذهني و فراعقلي معرفي مي‌كند، در حالي كه عرفاي اسلامي نه تنها «وحدت وجود» را خارج از حيطه منطق و برهان ندانسته‌اند بلكه با جرئت تمام آن را برهاني و قابل توجيه مي‌دانند

In the paper, it has been intended to study Stace`s view on unity of existence as understood in Islamic mysticism. Therefore, Muslim mystics` view on the unity of existence has been explained first and then, Stace`s view in the field has been mentioned and finally a comparison has been made between the two sides. Contrary to Stace, that views Muslim mystics as being dualist with existential monistic tendency and more or less monist, they should surely be known as existential monist. And it is just the same point that Stace says in his mystical special speech, shathiyah, of unity of existence. God`s being and, at the same time, not being just the same as the world expressed by Stace may be taken to mean the same as Muslim mystics` view on unity in multiplicity and multiplicity in unity. The difference of the views lies only in the manner of speech and depth of perception and, in conclusion, in explaining unity and multiplicity, the point meant incorrectly by Stace and viewed by him as contradictory and, at the same time, justifiable. Stace knows mysticism beyond the field of logic and, therefore, far from mind and reason. While Muslim mystics view existential monism as logical and reasonable.