پارادايم يا مبنا؛ امكان، گونه‌ها و نقش آن در معرفت

Paradigm or Principle; Its Types and Its Part in Knowledge

از پايه‌اي‌ترين و مهم‌ترين مسائل روش‌شناسي كه پيوند تنگاتنگي با معرفت‌شناسي دارد اين مسئله است كه پارادايم‌ها، به معناي مباني، چه نقشي در معرفت و دستيابي به واقعيت دارند؟ آيا مبنايي بر ديگر مباني يا پارادايم‌ها برتري دارد و مي‌توان بر پاية اين برتري آن را بر ديگر پارادايم‌ها ترجيح داد؟ بدين‌سان، در اين پژوهش، با تأكيد بر نادرستي آموزة چهارچوب و نامعقول بودن آن، تمايز ميان چهارچوب‌ ذهني و مبنا و نيز ويژگي‌هاي‌شان را وامي‌كاويم و امكان پذيرش پارادايم‌ها به معناي مباني را بررسي مي‌كنيم و به پژوهش در اين مسئله مي‌پردازيم كه پارادايم‌ها، به معناي مباني، چه نقشي در معرفت و دستيابي به واقعيت دارند. در پايان، گونه‌هاي پارادايم‌ (مبنا) را بررسي مي‌كنيم. مهم‌ترين دستاورد اين انديشه‌ورزي اين است كه از هر مبنايي ويژه، ديدگاهي متناسب با آن برمي‌خيزد. مباني، به‌ويژه مباني معرفت‌شناختي، نقشي ژرف در نظريه‌هاي ما دارند. آيا پيامد اين تكثر، شكاكيت در روش‌شناسي علوم است؟ در اين وضعيت، كدام شيوة پژوهش را برگزينيم؟ پايان‌بخش اين نوشتار كاوش و تلاش براي يافتن راه‌حل اين مسئله دشوار است.

Among the most fundamental and important methodological problems being in close relation with epistemology consists in the problem that what the part of paradigms, namely principles, in knowledge and attaining reality is. May one paradigm be regarded as superior to some other paradigm(s) to be preferred? In the paper, therefore, with an emphasis on irrationality of the teaching of framework, the distinction between mental frame and principles as well as their qualities have been studied. Again, possibility for agreeing with paradigms meant by the meaning of principles has been surveyed; in addition, the part of such a meaning of paradigm in appearance of knowledge and attaining reality has been made clear. Finally, all types of paradigm has been studied. As concluded in the study, from each principle, some view appropriate to itself would appear. Principles, particularly those of epistemology, are of considerable part in theories. Would such a multiplicity lead to a kind of skepticism in methodology of sciences? If any, what method may be preferred? The study has ended with an attempt to find a solution for the question.