بررسي عناصر روايت و كانون مشاهده در رمان «سخت‌تر شدن اوضاع»

اين مقاله به بررسي 1ـ كانون مشاهده و 2ـ كانون روايت در نظريه‌هاي روايت‌شناختي در رمان «سخت‌تر شدن اوضاع» مي‌پردازد. در رويكردهاي روايت‌شناختي به ايجاد تمايز ميان دو جنبه مختلف زاويه ديد تمايلي نيست. تمايز بين دو مفهوم 1ـ روايت و 2ـ كانون مشاهده قبل از ژرار ژنه، روايت‌شناس مشهور فرانسوي، مورد توجه قرار گرفته بود، اما اين ژرار ژنه بود كه اين تمايز را به صورتي نظام‌مند مورد بررسي قرار داد. ژنه براي عبارت زاويه ديد اين دو عبارت متمايز را به كار برد كه اولي به عمل انتقال كلامي داستان توسط گوينده (راوي در ادبيات داستاني) و دومي به كانوني مربوط مي‌شود كه از طريق آن روايت از نظر مكاني ـ زماني، روانشناختي و ايديولوژيكي مشاهده مي‌شود. ژنه معتقد است كه در هر اثر روايي دو جنبه متمايز زاويه ديد ممكن است از طريق يك فرد واحد و يا همزمان از طريق چندين راوي و مشاهده‌گر نمود يابد. در اثري روايي مانند «سخت‌تر شدن اوضاع»1 اثر هنري جيمز2، كه يكي از آثار برجسته در حوزه ادبيات روايي است، مي‌توان جنبه‌هاي مختلف زاويه ديد و كانون مشاهده را بررسي كرد. بنابراين در اين پژوهش دو جنبه متمايز زاويه ديد كه ذكر آنها رفت، مورد بررسي قرار مي‌گيرد و به اهميّت هر يك از اين جنبه‌ها در برخي از آثار برتر ادبيات داستاني اشاره مي‌شود.