عبرت و تربيت در قرآن و نهج البلاغه

از كارآمدترين روشهاي تربيتي كه در قرآن و سيره پيشوايان ديني آمده، روش عبرت است. عبرت حالتي است كه در اثر برخورد با اموري ظاهري و مشهود، براي انسان پديد مي آيد و به معرفتي باطني و غير مشهود منتهي مي شود. به اين حالت، اگرچه روش نمي گويند ولي با توجه به عامل ايجادكننده آن، جنبه روشي پيدا مي كند. تشابه زندگي انسانها و اقوام و ملل مختلف با يكديگر، حسابگري و انديشهورزي و نيز تاثيرپذيري انسان، مباني اين روش را تشكيل مي دهند; يعني در اثر تعامل اين ويژگيها با يكديگر، حالت عبرت پديد مي آيد. دست يابي به بينش، بهره مندي از تجارب ديگران، مصونيت نسبي از خطا و درنهايت استفاده بهينه از باقيمانده عمر، از پيامدهاي تربيتي و آثار عبرت است. از منابع عبرت، مي توان به حوادث و تحولات تاريخي، سرگذشت اقوام و ملل، شگفتيهاي خلقت، حيات و مرگ تمدنها، عظمت و انحطاط دولتها، تجربيات اوليه خود انسان و در يك كلام، دنيا و سنتهاي حاكم بر آن اشاره كرد.