جايگاه مشاركت در انديشه سياسي اسلام

ساحت انديشه سياسي در اسلام به مثابه نظام منسجم و ساختارمندي، واجد آموزه هايي ناب و قدسي و كارويژه هايي درخور، براي اداره و تمشيت امور سياسي، اجتماعي و تربيتي انسان هاست. از اين رو مي توان بازتاب بسياري از ايده هاي اجتماعي امروزين را در نصوص، روايات و آراي متفكران اسلامي به عيان ديد و محكي براي ارزيابي و نقد ديدگاه هاي گوناگون در آن سراغ گرفت. از جمله اين ايده ها، مشاركت شهروندان در مديريت كلان جامعه است كه سابقه استقرار و ميزان فراگيري آن در هر نظام سياسي، از سرامدي، كارايي و مطلوبيت نظام مورد نظر حكايت دارد. در همين چارچوب، نظريه مشاركت در انديشه سياسي در اسلام ، پيشينه و جايگاه منسجم و جاافتاده اي، به صورت منصوص، روايي و جدلي دارد كه اين امر، خود گواهي بر ديرينگي كاربرد اين نظريه است و ضرورت ارزيابي آن در فقه سياسي اسلام را توجيه پذير مي كند. با وجود اين، بايد توجه داشت كه مشاورت در اسلام، با آنچه در نظام هاي سياسي - حقوقي توسعه يافته از مشاركت مراد مي شود، فارغ از تشابه، تمايزاتي هم دارد. در حقيقت نفس مشاركت - مشاورت در انديشه هاي اسلامي، بر بنيادي از ايجاد شوق و رغبت در مردم سازمان يافته است و با سازوكارهايي چون: «بيعت»، «نظارت عمومي»، «حق النصيحه»، «دعوت به خير» و «امر به معروف و نهي از منكر»از انگاره مشاركت سياسي، به مفهوم متعارف آن در ادبيات سياسي بازشناخته مي شود. آري مقاله پيش رو از سه زاويه: نخست توجه به جايگاه نظريه مشاركت در منابع اسلامي؛ دوم، بررسي بازتاب مشاركت و مشورت در آراي متفكران اسلامي و سرانجام شناسايي سازمان حقوقي مشاركت در قوانين بالادستي، به موضوع پژوهش مي نگرد.