بررسي تاريخي بازتاب مباني كلامي مفسران در تفسير «آيۀ خلود»

Historical Examination of the Reflection of the Exegetes' Theological Bases in Interpretation of the Verse of Immortality

مسئله «خلود» در آيۀ 107 سورۀ «هود» با استثناي مشيت الهي همراه شده است كه ذيل آن مفسران مسلمان دربارۀ خلود كافران در عذاب، اتفاق نظر داشته و خلودِ اهل كبائر از مؤمنين، نزد آن‌ها محل اختلاف است. پرسش مقالۀ پيش‌رو اين است كه آيا مفسران اشعري، معتزلي و امامي در تفسير آيۀ خلود (هود: 107) متأثر از مذاهب كلامي خويش بوده‌اند يا آن‌كه در مواردي، از اصول مذهب كلامي خويش عدول كرده‌اند؟ تحقيق حاضر بيان‌گرِ اين نكته است كه مفسران معتزلي و امامي در سده‌هاي مختلف تاريخي از گذشته تا به امروز متأثر از انديشه‌هاي كلامي خويش بوده‌اند. مفسران اشعري متقدم تا قرن دهم نيز كاملاً متأثر از مذهب كلامي خويش به تفسير آيه پرداخته‌اند، اما مفسران متأخر اشعري در قرن سيزدهم و چهاردهم در كتب خويش از تفسير رايج ميان اشاعره عدول كرده‌ و در چارچوب جديدي به تفسير آيه پرداخته‌اند.

The issue of "immortality" in the 107th verse of the "Hud" Surah has been accompanied by the Divine Providence that about that verse the Muslim exegetes all agreed about the eternity of the nonbelievers in the Hell، but the eternity of the sinners of the believers in Hell is a topic of difference. The question of the present article is that whether the Ash'arite، Mu'tazilite and Imami exegetes were influenced by their theological Schools to interpret the verse of immortality (Hud: 107) or they ignored the principles of their theological Schools in some cases. The present research shows that the Imami and Mu'tazilite exegetes were influenced by their theological Schools in different historical centuries from the past to the present. The early Ash'arite exegetes until the tenth century AH interpreted the verse with a complete influence of their theological School، but the later Ash'ari exegetes in their thirteenth and fourteenth centuries AH left the common interpretation among the Ash'arites in their books and interpreted the verse in a new framework.