تبارشناسي تبيين علامه طباطبايي از چگونگي انتزاع معقول ثاني در كلمات صدرالمتألهين با تأكيد بر مفهوم وجود

Genealogy of ‘Allāma Ṭabāṭabā’ī’s Explanation of the Quality of Abstracting Secondary Intelligible in Ṣadr al-Muti’allihīn’s Words with an Emphasis on the Concept of Existence

استاد مطهری معتقدند علامه طباطبایی نخستین فیلسوف در تاریخ فلسفه اسلامی است كه به چگونگی انتزاع معقول ثانی پرداخته است. منظور ایشان این نیست كه پیش از علامه به این مسئله توجه نشده است، حتی می‌توان گفت عناصر اصلی تبیین علامه در كلمات صدرالمتألهین وجود دارد. عناصر ملهم از آموزه‌های صدرالمتألهین در تبیین علامه عبارت‌اند از: 1) معقولات ثانیه، علوم حصولی مسبوق به علوم حضوری‌اند 2) علم نفس به خود، قوا و افعالش و نیز ادراك حسی، علم حضوری‌اند؛ 3) بررسی فرایند انتزاع معقولات ثانیه را باید از یكی از این علوم حضوری آغاز كرد؛ 4) معقولات ثانیه محصول نگاه استقلالی به نسبت میان پدیده‌های یافت شده، نفسانی یا خارجی، است.

Murtaḍā Mutahharī believes that ‘Allāma Ṭabāṭabā’ī is the first philosopher in the history of Islamic philosophy who has addressed the quality of abstracting secondary intelligible. He does not mean that this issue has not been paid attention to before ‘Allāma; it can even be said that the main elements of ‘Allāma’s explanation are available in Ṣadr al-Muti’allihīn’s words. The elements inspired by Ṣadr al-Muti’allihīn’s doctrines in ‘Allāma’s explanation include: 1. Secondary ineligibles are acquired knowledge preceded by presential knowledge; 2. Self-mental knowledge, its faculties and actions as well as sensual perception, are presential knowledge; 3. Studying the process of abstracting secondary ineligibles should be started with one of these presential knowledge; 4. The secondary ineligibles are the product of independent look at the relation between the found phenomena, mental or external.