جايگاه منطق گزاره‌اي نزد فارابي و ابن‌سينا

Propositional Logic in Al-Farabi and Avicenna

در بخش نخست اين مقاله، مفهوم «گزاره‌اي بودن» استدلال‌هاي منطقي مورد بررسي قرار مي‌گيرد و با پذيرش معيار ارائه‌شده از سوي كريستوفر مارتين، «گزاره‌اي بودن» استدلال‌هاي منطقي، بر اساس اصل جانشيني در گزاره‌هاي مركب توضيح داده مي‌شود. در بخش دوم، ديدگاه كامران كريم الله در خصوص «ناگزاره‌اي بودن» مبحث شرطيات فارابي و «گزاره‌اي بودن» شرطيات ابن‌سينا به داوري گذاشته مي‌شود و «ناگزاره‌اي بودن» آموزه‌هاي منطقي فارابي، نه تنها در بافت جدلي كه خارج از آن نيز مورد تأييد قرار مي‌گيرد و پاره‌اي ملاحظات ديگر نيز در اين زمينه اضافه مي‌شود. در ادامۀ همين بخش، نشان داده مي‌شود كه ديدگاه ابن‌سينا در خصوص گزاره‌ها و استدلال‌هاي شرطي، با آنكه معيار گزاره‌اي بودن را برآورده مي‌كند، اما همچنان اختلافاتي با «منطق گزاره‌اي» جديد دارد.

The first chapter of the paper discusses the concept of “Propositionality” attributed to logical arguments, and by adopting the criterion introduced by Christopher Martin, the “Propositionality” of logical arguments is elaborated based on the Principle of Substitution in compound propositions. The second chapter discusses the viewpoints of Kamran Karimullah on the “non-Propositionality” of Al-Farabi’s conditional arguments and “Propositionality” of Avicenna to reach a judgment. In this approach, the “non-Propositionality” of Al-Farabi’s logical teaching is confirmed not only in its dialectical context, but is also confirmed beyond it. The chapter continues by showing that Avicenna’s viewpoints on the conditional arguments and propositions maintain differs somehow from modern “propositional logic” despite satisfying the criterion of propositionality.