بررسي عينيت صفات واجب تعالي با ذات با بهره گيري از حيثيت تقييديه

از مباحث كهن در بحث هاي كلامي و اعتقادي، نحوه ارتباط صفات باري تعالي با ذات اوست. در اين زمينه ديدگاه هاي متفاوتي از سوي متكلمان و حكما بيان شده است. برخي قائل اند ذات واجب تعالي - به خاطر بساطت - به صفتي از صفات متصف نمي شود و استعمالات قرآني از باب مجاز است. اشاعره، اتصاف ذات به برخي از صفات را جايز دانسته و از سوي ديگر به خاطر مغايرت بين ذات و صفات، قائل به «قدماي ثمانيه» شده اند. در مقابل، مدرسه اهل بيت عالي نيز عينيت صفات با ذات باري تعالي را مطرح كرد كه مورد توجه متكلمان شيعي و حكماي مسلمان قرار گرفت. در نحوه تحليل اين عينيت و چگونگي آن، بحث هاي گوناگوني مطرح شده كه اوج آن را مي توان در عرفان اسلامي با بهره گيري از حيشيت تقدي اندماجي و شأني مشاهده كرد. از نظر عرفان اسلامي، حق تعالي در مقام ذات، همه احكام و صفات را به نحو اندماجي دارد و جميع صفات ثبوتيه كماليه، از باب بسيط الحقيقية كل الاشياء» به حيثيت تقييديه شأنيه حق تعالي در اين مرتبه ذات موجودند و از يكديگر تمييز ندارند. همان گونه كه وجود در موطن ذات عين وجود حق است، صفات كماليه نيز چون از شئون وجودند، عين وجودند