سنجش زيست‌پذيري محلات منطقه 17 شهرداري تهران

Viability assessment in district 17 of Tehran Municipality

در عصر حاضر اكثر شهرها با مشكلات متعددي مواجه شده‌اند. اما محيط زيست بشري بيشتر به چالش كشيده شده است. بسياري از متخصصان شهري همواره در پي اين هستند كه راه حل‌هاي كارآمدي براي جلوگيري از آسيب به محيط زيست ارائه دهند. از اين رو نظريات، ديدگاه‌ها و مدل‌هاي فراواني در اين‌باره مطرح شده كه از جمله آنها مي‌توان به رويكرد زيست‌پذيري منبعث از مكتب توسعه پايدار اشاره نمود. امروزه رويكرد زيست‌پذيري به‌عنوان يكي از ديدگاه‌هايي كه ريشه در نظريه توسعه پايدار دارد مورد توجه واقع شده و علت آن قابليت رويكرد فوق در تحليل مسائل زيستي شهرها مي‌باشد. در تحقيق حاضر منطقه 17 به عنوان يكي از مسئله‌دارترين مناطق در كلانشهر تهران انتخاب گرديد و در پي، سنجش زيست‌پذيري در سطح محلات منطقه 17 و اهداف فرعي آن ‌عبارتند‌از سنجش ابعاد زيست‌پذيري ‌شامل بُعد زيست‌‌ محيطي، بُعد الگوي ‌تاريخي، بُعد سياست‌هاي ‌مديريت ‌شهري، بُعد اجتماعي، بُعد خدمات، فعاليت‌ها و امكانات ‌شهري، بُعد اقتصاد شهري ‌در سطح محلات، سنجش ميزان اثرگذاري متغيرها، شاخص‌ها و ابعاد زيست‌پذيري در محدوده مورد مطالعه و شناسايي خوشه‌هاي همگن زيست‌پذير منطقه مي باشد براساس مرور پيشينه و مباني نظري زيست‌پذيري، مهمترين ابعاد، شاخص‌ها و گويه‌هاي مربوط به آن استخراج شدند و تمامي ابعاد و شاخص‌هاي منتخب، ريشه در پيشينه و مباني نظري مربوط به زيست‌پذيري دارند. در تحقيق حاضر ابعاد شش گانه شامل بُعد زيست‌‌محيطي، بُعد الگوي ‌تاريخي، بُعد سياست‌هاي ‌مديريت ‌شهري، بُعد اجتماعي، بُعد خدمات، فعاليت‌ها و امكانات ‌شهري، بُعد اقتصاد شهري در قالب 20 شاخص و 94 گويه مورد تحقيق قرار گرفته است . الگوي حاكم بر تحقيق به‌لحاظ ‌هدف؛‌شناختي و به‌ لحاظ‌ ماهيت ‌و روش، ارزيابي- مقايسه‌اي و از نظر قلمرو مكاني مربوط به محلات منطقه 17 تهران، از جهت زماني، مقطعي ‌و مربوط ‌به ‌سال 1394 مي‌شود. شيوه گردآوري داده‌ها تركيبي (اسنادي، پيمايشي) و از نوع داده‌هاي كيفي (پرسشنامه‌اي) است. به طوري كه داده‍هاي مورد استفاده در تحقيق از نوع داده‍هاي اوليه هستند كه در قالب پرسشنامه محقق ساخته حاصل شده‌اند. جامعه آماري تحقيق را ساكنان وشهروندان منطقه 17 تهران تشكيل مي‌دهند كه مورد پرسشگري قرار گرفته اند. اقدامات لازم براي عملياتي نمودن تحقيق در چندين مرحله صورت گرفته است: 1-تنظيم پرسشنامه (استفاده از طيف پنج مقياسي ليكرت از خيلي كم تا خيلي زياد، تأييد روايي صوري پرسشنامه توسط كارشناسان، تأييد پايايي پرسشنامه با استفاده از اجراي آلفاي كرونباخ در نرم‌افزار Spss با نتيجه 8/0) 2- تعيين حجم نمونه و روش نمونه‌گيري ( تعيين 400 نمونه به وسيله فرمول كوكران، استفاده از روش نمونه‌گيري چندمرحله‌اي) 3- ورود داده‌ها به نرم‌افزار Spss و انجام آزمون‌هاي آماري) تجزيه و تحليل داده‌ها به‌وسيله نرم‌افزار Spss و آزمون‌هاي آماري تي‌تك نمونه، آنووا، فريدمن، يافته ها ي تحقيق نشان دهنده نامطلوب بودن وضعيت زيست‌پذيري و ابعاد آن در سطح منطقه، تفاوت ميان محلات به لحاظ زيست‌پذيري و تأثير بيشتر بعد اقتصادي بر وضعيت زيست‌پذيري منطقه 17 و محلات آن مي‌باشد. 4- نمايش نمود فضايي يافته هاي تحقيق و تهيه نقشه‌هاي مربوط به ابعاد زيست‌پذيري با استفاده نرم‌افزار Arc Gis و روش درونيابي kriging در پهنه بندي تراكم زيست پذيري يا ناپذيري محلات. درنهايت براساس يافته‌ها و بنابر نظر محققين و مشاهدات ميداني صورت گرفته مي‌توان نتيجه گرفت كه علل مسائل و مشكلات موجود در اين محدوده را بايد در بطن منطقه و محلات، آن هم به‍لحاظ شرايطي كه بر آنها غلبه يافته جستجو نمود. به عبارت ديگر، ريشه مشكلات و مسائل موجود در محدوده فوق ناشي از شرايط بستر جغرافيايي آن و ساير ويژگي‍هاي خرد ديگر مي‌باشد. منظور از شرايط بستر جغرافيايي، خصوصيات اقليمي و زمين‌ساختي منطقه و منظور از ويژگي‌هاي خرد، وجود مسائلي با ماهيت اجتماعي، اقتصادي، مديريتي، زيرساختي و ... است كه درپي نفوذ كاربريهاي با فعاليت اقتصادي و به تبع آن هجوم جمعيت شكل گرفته‌اند. به عبارت ديگر، بي توجهي به خصوصيات جغرافيايي اين محدوده و هجوم جمعيت براي زيست در آن بدون توجه به ايجاد زمينه هاي سازگاري با محيط صورت گرفته و محدوده مذكور در حال حاضر فاقد ظرفيت و گنجايش و به عبارت ديگر، توانايي محيطي لازم براي نگهداشت اين جمعيت فزاينده را ندارد. مشكلات مطرح شده تا آن زمان كه به دو امر مهم در اين منطقه توجه نشود همواره جريان خواهند داشت: 1- بستر محيطي - جغرافيايي 2-ميزان ظرفيت منطقه 17 براي اسكان جمعيت و خدمات رساني به آن.

In the present era, most cities have been faced with numerous problems. But the environmental dimension has been more challenging. Many urban professionals constantly seek to present effective solutions in order to prevent damage to the environment. Thus, theories, models and many views in this subject have taken, including livability approach derived by the school of sustainable development. So today, as one of the views livability approach is rooted in the theory of sustainable development has been focused on, and the above approach can cause problems in multiple cities. In this research, Region 17 of Tehran as the most problem area, was selected; and the overall goal of this study is assessing the livability of the Region 17’s neighborhoods, and the objective aims are including the assessing of livability dimensions, i.e. the environmental, the historical pattern, the urban management policies, the social, services, activities and facilities, the urban economy at the local level and identifying the livability homogeneous clusters and assessment the impact of livability’s variables, dimensions and indicators in that area. According to the study of the history and theoretical foundations of livability, the most important dimensions, indicators and items related to livability were extracted and the all selected dimensions and indicators, rooted in history and theoretical basis of their livability. In the present study include the following six dimensions of environmental, historical pattern, urban management policies, social, services, activities and facilities, urban economy with 20 indicators and 94 items were considered and the pattern of research in terms of goal, is cognitive; in terms of nature and method, is comparative – assessment; and about location of territory is Tehran’s Region 17, in respect of timing, is temporal and related to the 2015. Combined data collection method is combined0 (documents, survey) and it is the type of quantitative-qualitative data (questionnaire). The data used in the research is preliminary data that were obtained by questionnaire. The statistical society are the residents and citizens of Tehran’s Region 17 who are questioning. The necessary actions to operationalize the research was conducted in several stages: 1) Adjustment of questionnaire (using five Likert scale ranging from very low to very high range, verifying the validity by experts, verifying the performance reliability of the questionnaire by using the Cronbach's alpha in software of SPSS as a result 0.8), 2) Determining the sample size and sampling (400 samples determined by Cochran formula, using multi-stage sampling), 3) Entering data into SPSS software and doing the statistical tests (parametric statistical tests such as one sample T-test, ANOVA, Friedman) analyzing the data by SPSS and statistical tests of one sample T-test, ANOVA, Friedman, represents the undesirable od livability and its dimensions, the difference between neighborhood in terms of livability and more economic effectiveness on the livability of Region’s 17 and its neighborhoods, 4) The showing of spatial diagrams of research findings and preparing the livability’s maps by using ArcGis software and interpolation method. Ultimately, according to the findings and viewpoints of researchers and field observations, it can be concluded that the causes of problems in this area should be within the region and neighborhoods, it's time to overcome the situation that has been searched. In other words, the root of the problems in the above range is due to its geographical bed’s situation and other substrate characteristics. The meaning of geographical bed’s situation, climatic and tectonic characteristics of the area and the order of the micro-feature is the problems with the nature of the social, economic, administrative, infrastructure etc, so that were formed following the influx of population. Until two important problems raised in this region is not considered to be flows: 1) Geographic bed features, 2) the capacity of Region 17 for accommodation of population and services to them.