تحول تاريخي چارچوب هاي تجارت از ترتيبات قراردادي به شركت هاي تجاري

The historical evolution of commercial frameworks, from contractual arrangements to corporations

مضاربه شيوه‌ اي قديمي ‌براي تجارت و تأمين مالي بوده است. مطالعات تاريخي و تطبيقي نشان مي‌دهد كه «مضاربه» و عمليات تجاري مشابهي كه بعد‌ها در اروپا با عنوان «كامندا» شكل گرفت، در طول تاريخ تجارت از اهميت بالايي برخوردار بوده و نقش مهمي در تجارت زميني و دريايي در سده‌هاي مياني داشته‌ است. از قرن شانزدهم ميلادي و هم‌زمان با ورود شركت به عرصۀ‌ تجارت، به‌تدريج از اهميت كامندا در غرب كاسته شد و شركت تجاري جاي آن را گرفت، اما مضاربه در خاورميانه به شكل سابق به حيات خود ادامه داد و نتوانست با تحولات جديد تجارت هماهنگ شود. در اين تحقيق، ضمن مطالعۀ جايگاه و سير تاريخي ترتيبات اقتصادي قراردادي (به‌ويژه مضاربه در خاورميانه و كامندا در غرب) و تحول ناشي از ظهور بنگاه‌هاي اقتصادي داراي شخصيت حقوقي در عرصۀ تجارت، خواهيم ديد كه مانع عمدۀ تأسيس و بهره‌ برداري از قالب شركت تجاري در حقوق اسلامي تا مدت‌ها پس از به‌كارگيري عملي آن، شناسايي نشدن شخصيت حقوقي بوده است.

Mudaraba is an old method of finance and trade. Comparative historical studies show that Mudaraba and a very similar European institution that appeared first in the 12th century in Italy and then in all Europe i.e. Commenda, had a very important role in the history of trade; especially in maritime trade of middle ages. From 16th century it gradually started to lose its importance and was then replaced by corporation in the Western trade, while at the same time there was no sign of such development in the Middle East and the Islamic world. In this essay, we discuss the origin of Mudaraba, its importance in the history of trade, and the causes for its appearance and come down, understanding that the non-recognition of legal personality was the major obstacle of the Islamic law to establish corporations.