جلوه هاي حق بر آزادي ابراز مذهب در رويۀ نهادهاي بين المللي حقوق بشر

آزادي مذهب، ابعاد مختلفي دارد؛ از آزادي اعتقاد به مذهب به‌منزلۀ امري ذهني تا آزادي ابراز و تجلي آن در زندگي شخصي و اجتماعي كه امري عيني است. تجلي اين آزادي ممكن است در بدو امر به صورت حق انجام مناسك مذهبي و نيايش نمايان شود. همچنين، حق پوشش و استفاده از نمادهاي مذهبي، نشانۀ پيوند ميان آزادي مذهب و آزادي بيان است. حق تشكيل اجتماعات كه به طور عام شناسايي شده است، براي تحقق آزادي مذهبي نيز به كار مي‌آيد. حق آموزش مذهبي و تبليغ مذهب، ديگر نمودهاي مهم آزادي مذهب به شمار مي‌روند كه به طور جدي از سوي باورمندان مذاهب، پيگيري مي‌شوند. اداي سوگند براساس مذهب نيز تجلي ديگري از اين حق است. مقالۀ حاضر با روش تحليلي-توصيفي اين جلوه‌ها را در رويۀ ديوان اروپايي حقوق بشر بررسي مي‌كند و نشان مي‌دهد كه با وجود عدم تصريح به برخي از اين زوايا در اسناد بين‌المللي، رويۀ قضايي ديوان اين حق را توسعه داده است.