مطالعۀ تطبيقي خاص‌گرايي‌هاي حقوقي در قبال حقوق بين‌الملل: معافيت‌گرايي امريكايي در برابر كثرت‌گرايي اتحاديۀ اروپايي

عام‌گرايي به ‌‌معناي اجراي قواعد حقوق بين‌الملل به ‌صورت يكسان بر همگان است. در مقابل، خاص‌گرايي بيانگر حالتي است كه در آن، دولت يا موجوديت به ‌دنبال اجراي ارزش‌ها و هنجارهاي خاص‌ خود است، هرچند مغاير قواعد عام تلقي شود. دولت يا موجوديت خاص‌گرا به ‌دنبال تعريف اسباب و شيوه‌هايي است كه به‌واسطۀ آن‌ها، در مواردي كه حقوق بين‌الملل را مغاير منافع و ارزش‌هاي خود يافت، بتواند از سيطرۀ حقوق بين‌الملل خارج شود يا آن را به ‌سمت خود متمايل كند. اتحاديۀ اروپا و دولت ايالات متحدۀ امريكا به‌‌منزلۀ دو بازيگر مهم در عرصۀ بين‌الملل، با اتخاذ مواضع و شيوه‌هاي عمل متفاوت از قواعد عمومي، رويكرد خاص‌گرايانه‌اي را در قبال حقوق بين‌الملل نهادينه كرده‌اند. امريكا و اتحاديه در رويكرد خاص‌گرايانۀ خود از شيوه‌هاي مشابهي بهره‌ مي‌برند؛ شيوه‌هايي همانند كاربست معيار دوگانه، استفاده از تعبير جايگزين و يكجانبه‌گرايي. خاص‌گرايي امريكايي مبتني بر حاكميت‌گرايي و اتكا به قدرت نظامي است؛ همين مسئله منجر شده است تا ويژگي «معافيت‌گرايي» در رويكرد امريكايي، جايگاه ويژه‌اي يابد. در مقابل، اتحاديۀ اروپايي با تأكيد بر استقلال نظم حقوق اتحاديه و «كثرت‌گرايي» حقوقي، خاص‌گرايي هدفمند و معتدلي را از خود به ‌نمايش گذاشته است. نوشتار حاضر با تبيين وجوه تشابه و افتراق امريكا و اتحاديۀ اروپا، ضمن رد خاص‌گرايي ناموجه در حقوق بين‌الملل، رويكرد و عملكرد اتحاديه را معتدل‌تر ارزيابي مي‌كند.