بررسي مفهوم قلمرو و اهميت مرز و مرزداري در دوران ماد و هخامنشي

مرزبندي و مفهوم مرز در ملل گوناگون تاريخ و پيشينه‌ دارد. ايرانيان منشأ سرحد و مرز را به دوران اساطيري رساندند و در دوران تاريخي نيز به حدود و ثغور قلمرو خويش واقف‌ بودند و با سكونت‌ دادن اقوام جنگاور در مناطق مرزي و بنياد استحكامات مرزي بدين امر پا فشرده‌اند. بنابراين، در جواب اين پرسش اساسي كه «ايرانيان چه تصور و جهان‌بيني‌اي از مرز و سرحد داشته‌اند و چه اهميتي براي آن قائل بودند؟» مي‌توان گفت كه ايرانيان از مرز و مرزداري، تعداد ساتراپ‌ها و حدود قلمرو خويش مفهوم روشني داشتند. هم‌چنين با توسل ‌به ‌شيوة توصيفي ـ تحليلي در بررسي منابع تاريخي و بهره‌گيري از علم زبان‌شناسي مي‌توان دريافت كه برخي ساتراپ‌هاي مرزي در نامِ خود معناي مرز را دارند. بدين‌سان با استمداد از منابع تاريخي و هم‌چنين با رويكرد به پژوهش‌هاي نو در زمينة تاريخي و باستان‌شناسي مي‌توان اذعان داشت كه بزرگ‌ترين جنگ‌هاي دوران ماد و هخامنشي به‌ سبب پاسداري و حراست از مرزهاي ايران صورت گرفت و قلمرو ايرانيان را مرزهاي طبيعي (رود هاليس) و مرزهاي مصنوعي (ديوار مادي) تشكيل مي‌داد كه از قلمرو همسايگان مشخص و متمايز بود. شهرياران ايراني همواره هر گونه تغييرات در مرزها، فزوني، و كاستي‌ها را در حدود و ثغور قلمرو خويش ثبت كرده‌اند.