بررسي تأثير اراده در قواعد حاكم بر ارث از طريق نهاد وصيت

A Study of the Intention Effect on Rules Governing Inheritance by Will

اراده به‌ عنوان عنصر اصلي عقود و ايقاعات همواره از دريچه‌هاي مختلفي مدنظر فقها و حقوقدانان بوده و همواره آنان سعي داشته‌اند تا از زواياي مختلفي از جمله شرايط صحت، ضمانت اجراي نقض و... آن را مورد بررسي قرار دهند اما هيچ‌گاه عنصر اراده به‌عنوان عاملي كه بتواند در قواعد ارث نقش داشته باشد چه به‌صورت مستقل و چه به‌صورت غير مستقل مورد توجه نبوده و آنان اساساً مدخليتي براي اراده در قواعد ارث قائل نبوده‌اند اگرچه در مصاديق و مباحث مختلفي آثار اين اعمال اراده را پذيرفته و سعي در توجيه آن كرده‌اند. شايد عدم توجه به بحث مذكور به‌عنوان بحثي كه به‌صورت مستقل بتواند مطرح باشد مبتني بر اين امر بوده كه اساساً در رابطة با قواعد ارث چنين نگرشي وجود دارد كه مطلقاً اراده در قواعد ارث حاكم نيست و ارث بنا بر ماهيت خود كاملاً غيرارادي و قواعد آن از قواعد آمره است. در اين تحقيق سعي خواهدشد صور مختلفي از نهاد وصيت را كه ممكن است ارادة مورث در قالب آن اعمال شود بررسي گردد تا روشن شود كه بر خلاف آنچه مشهور است اراده مي‌تواند تا حدودي در قواعد حاكم بر ارث تأثيرگذار باشد و آثار عملي تغيير قواعد ارث را به دنبال داشته باشد. اين اعمال اراده مي‌تواند شامل محروميت از ارث، تغيير سهم‌الارث ورثه، اضافه كردن بيگانه‌اي به جمع وراث، قراردادن هريك از اعيان در سهم هريك از ورثه و... باشد. البته در اين خصوص ديدگاه قانونگذار، فقهاي اماميه و حقوقدانان نيز مورد بررسي قرار گرفته و ارائه خواهد شد.

Lawyers and jurists always study intention as essential element in contracts and onesided dispositions and also indagate its relevant issues but they have never focus on it as an effective element in inheritance neither independently nor dependently because they assume rules governing inheritance as peremptory norms. In this paper we try to prove that a person can change rules governing inheritance by will indirectly. In other words we believe that will is able to change this rules within its authority because there is not any conflict between will and inheritance. Furthermore some of lawyers and jurists in some cases have accepted effects resulting from such wills. Thus we investigate different forms of will (for example deprivation from inheritance or changing share of inheritance and et cetera) witch practically lead to this change .Relating to this, lawmaker, lawyers and jurists' point of view also will be mentioned and subsequently assessed.