تاملاتي پيرامون انديشه ورزي معاصر مسلمين: بحران عقلانيت

اينمقاله بدنبال يافتن پاسخ اين پرسش است كه متفكران جوامع اسلامي تا چه حدّي «درست» و «سنجيده» ميانديشند. از همين رو ابتدا معيار «درست و سنجيده انديشي» مورد بررسي قرار گرفته است. اين معيار ناظر بر «آزاد انديشي» و «رهايي از قيمومتهاي مختلف» در مقام انديشهورزي است و راه تحقق آن «تجربهگرايي» و تكيه بر «دادههاي عيني» به عنوان مبناي داوري است. در واقع انسان انديشهورز در صورت محروميت از اين ويژگي به «بحران عقلانيت» گرفتار خواهد آمد و عقل او در شناخت واقعيات راه به خطا خواهد پيمود. بعد از روشن ساختن اين معيار سعي شده است با استفاده توامان از روش قياس و روش شبه آزمون، در خصوص شيوه انديشهورزي دستههاي مختلف متفكران جوامع اسلامي كه شامل سنتگرايان، تجددخواهان و نوگرايان ديني است، داوري شود. حاصل كار عبارت از اين است كه هر سه جريان فكري جهان اسلام با «درست و سنجيده‌انديشي» فاصله دارند و به همين لحاظ در اسارت «بحران عقلانيت» قرار گرفتهاند. از حيث ميزان آسيبپذيري در برابر اين بحران نيز سنتگرايي بيشترين ميزان تأثر و نوگرايي ديني كمترين ميزان تأثر را از خود نشان ميدهد و جريان تجددخواهي نيز در مابين اين دو قرار گرفته است