شكل‌هاي فسفر خاك در چهار رديف ارضي از مناطق اصفهان و شهركرد

Soil Phosphorus Forms in Four Toposequences of Isfahan and Shahrekord Regions

شناخت شكل‌هاي شيميايي فسفر موجود در خاك و تعيين مقدار هر يك از آنها مي‌تواند ضمن كمك به شناخت فرايند تكامل خاك و درك فرايندهاي ژنتيكي آن در ارزيابي حاصل‌خيزي خاك نيز به كار رود. در اين پژوهش20 نمونه خاك از اعماق صفر تا 30 سانتي‌متري و 30 تا 60 سانتي‌متري در موقعيت‌هاي بالا، ميانه و پايين چهار رديف ارضي نواحي خشك (جي و زيار اصفهان) و نيمه خشك (فرخشهر و شهركرد) انتخاب شدند. بر روي هر رديف ارضي موقعيت بالاي شيب شامل خاك كم‌عمق روي مواد مادري، ميانه شيب شامل خاك غير زراعي با پوشش طبيعي منطقه و در پايين شيب اراضي كشاورزي قرار داشت. خاك‌ها به روش دنباله‌اي براي تعيين مقادير شكل‌هاي مختلف فسفر معدني عصاره‌گيري شدند. ميزان فسفر كل در خاك‌هاي مورد آزمايش بين 302 تا 1135 و با ميانگين 715 ميلي‌گرم در كيلوگرم خاك قرار داشت. حدود 65 تا 89 درصد فسفر كل خاك‌هاي مورد مطالعه را فسفر معدني و 11 تا 35 درصد فسفر كل آنها را فسفر آلي تشكيل مي‌داد. مقدار فسفر معدني بين 204 تا 897 با ميانگين 571 ميلي‌گرم در كيلوگرم خاك و و فسفر آلي بين 70 تا 238 و با ميانگين 144 ميلي‌گرم در كيلوگرم خاك متغير بود. ميزان فسفر كل، فسفر معدني و فسفر آلي در تمامي رديف‌هاي ارضي مورد مطالعه از اراضي غيرزراعي به اراضي زراعي افزايش و از خاك‌هاي سطحي (عمق صفر تا 30 سانتي‌متر) به خاك‌هاي عمقي (عمق 30 تا 60 سانتي‌متر)كاهش نشان داد. در خاك‌هاي مورد مطالعه آپاتايت (Ca10-P)، فسفات‌هاي آلومينيوم (Al-P)، اكتاكلسيم فسفات (Ca8-P)، فسفات‌هاي آهن(Fe-P)، فسفات‌هاي محبوس در اكسيدهاي آهن (Oc-P) و دي‌كلسيم فسفات (Ca2-P) به ترتيب بيشترين درصد از فسفات معدني خاك‌ها را شامل مي‌شدند.

Studying soil phosphorus fractions is useful in understanding soil pedogenesis as well as soil fertility. In this reseach, 20 soil samples were taken from different depths of 0-30 and 30-60 cm of upper-slope, mid-slope and lower-slope positions of four toposequences in arid (Jei and Ziar in Isfahan) and semiarid (Farokhshahr and Shahrekord) regions. In each toposequence, the soil depth was relatively low at the upper-slope position and increased toward the lower-slope. The soils in upper-slope and mid-slope were under scarce native vegetation where the soil in lower-slope was under farming activities. Soil phosphorus (P) fractionation was carried out using sequential extraction. The total soil phosphorus was in the range of 302-1135 with an average of 715 mg/kg. About 65-89% of total phosphorus were inorganic, and 11-35% organic. The amount of inorganic and organic P in the soil samples was in the range of 204-897 with an average of 571, and 70-238 with an average of 114 mg/kg, respectively. The amount of total, inorganic and organic P increased from upper-slope toward the arable lands and decreased from topsoil to subsoil in all toposequences. In the studied soils, apatite ( Ca10-P ), aluminum phosphates(Al-P), octacalcium phosphates( Ca8-P ), iron phosphates (Fe-P), iron oxides occluded phosphates( OC-P ) and dicalcium phosphates( Ca2-P ) were the major constituents of the soil inorganic phosphates, respectively.