اعتبارسنجي عقل تأويل‌گرا در روايات تفسيري مجاهد بن جبر

دعوت‌هاي مكرر قرآن به تدبر، تفكر و تفقه، همه حاكي از اين واقعيت است كه نيروي ادراك انسان و حاصل تأملات منطقي او، داراي اعتبار و ارزش مثبت معرفتي است. به‌طور مسلم، يكي از مهم‌ترين منابع تفسير قرآن، عقل است. كاربرد عقل در تفسير قرآن به دو نوع تقسيم مي‌شود: عقل مصباح و عقل منبع. مجاهد (متوفي 101هجري) كه از صدر مفسران تابعي است، با عقل‌گرايي در آراي تفسيري‌اش، از ديگران مفسران صحابه و تابعين، متفاوت و ممتاز شده است. جريان تفسيري حاكم در عصر صحابه و تابعين، راهبرد تفويض، به‌معناي تسليم در برابر ظواهر معارفي از آيات و روايات بود، به‌نحوي‌كه درخصوص تأويل آيات و روايات، به‌ويژه آيات و روايات صفات خدا احتياط مي‌كردند، جمعي از تابعين مانند سعيد بن مسيب، شعبي، نافع و ديگران براين‌اساس به تفويض گراييدند. مجاهد با استفاده از عقل تأويل‌بخش، براساس مخالفت ظواهر برخي آيات با قرينۀ قطعي عقلي، به تأويل ظواهر آن آيات پرداخته است. اعتبارسنجي آراي تفسيري مجاهد در حوزۀ عقل تأويل‌گرا، تا حدود قابل‌توجهي، همسو و هم‌جهت با بيانات تفسيري اهل بيت عليهم السلام است.