استثنائات حقوقي ممنوعيت توسل به زور در روابط بين‌الملل

The Legal Exceptions of Prohibition of Use of Force in International Relations

صلح از قديميترين آرمان‌هاي بشري است و به دليل آن كه هميشه در معرض تهديد و مخاطره قرار داشته، همواره انسان‌ها چه از نظر تئوري و چه در عمل در تلاش براي چارهجويي به منظور برقراري، حفظ و تعالي آن بودهاند. با اين وجود و به‌رغم مطلوبيت صلح، جامعه بشري در 3500 سال تاريخ مدوّن خود، تنها 205 سال را در صلح و آرامش به سر برده است. با اين وجود و در حالي كه حافظه تاريخي بشر متألم از زخم‌هاي به جا مانده از جنگ و خونريزي است، همواره تلاش‌هايي براي محدودكردن استفاده از نيروهاي نظامي و توسل به زور در روابط ملل مختلف در جريان بوده است كه همت خود را بر دستيابي به صلحي پايدار و ماندگار كه از آرمان‌هاي بشري است گماشته‌اند. اين مهم حاصل نمي‌شود مگر با اقدام به مهار قانوني بازيگراني كه در پي حصول به منافعشان خود را محق به پايمال حقوق سايرين مي‌دانند. چون اخلاق از تأمين صلح بين‌المللي عاجز ماند، حقوق بين‌الملل به اميد تحقق بخشيدن به اين هدف به وجود آمد. عدم توانايي جامعه ملل در ممانعت از بروز جنگ جهاني دوم باعث گرديد سامانه جديدي براي تأمين امنيت بين‌الملل تدبير گردد و منشور ملل متحد در اولين عبارت از مقدمه خود هدف اوليه‌اش را "محفوظ نگه داشتن نسل‌هاي آينده از بلاي جنگ" اعلام نمايد. قاعده منع توسل به زور در منشور ملل متحد هرگونه اقدام زورمدارانه در مناسبات بين‌المللي را شامل مي‌شود. در اين پژوهش ضمن بررسي تحولات حقوقي در اين زمينه، استثنائات وارد بر اين قاعده حقوقي را بررسي خواهيم كرد.