بررسي تحليلي تأثير پيوند ايلخانان و دربار مركزي مغول در مسئله جانشيني

An Analytical Study of the Effect of the Link between Ilkhanates and the Mongol Central Court on the Issue of Succession

پس از تصميم قوريلتاي دربار مركزي مغول و اعزام هلاكو به غرب، حكومت ايلخاني در ايران طي فرايندي تاريخي و تابع تحولات دربار مركزي و اقدامات نظامي و سياسي هلاكوخان شكل گرفت. هدف لشكركشي هلاكو به غرب، تثبيت حاكميت مغولان بر سرزمين‌هاي فتح‌شده و نيز فتح مناطق جديد بود و تشكيل حكومت ايلخاني در ايران جزو اهداف مأموريت هلاكوخان در غرب تعيين نشده بود. تحولات امپراتوري مغول پس از مرگ منگوقاآن و رقابت‌هاي جانشيني كه به نشستن قوبيلاي‌قاآن بر تخت خاني انجاميد، بين دو برادر فاتح خاندان تولوي يعني قوبيلاي و هلاكو روابطي مبتني ‌بر مصالح و منافع دوجانبه برقرار كرد؛ روابطي كه قوبيلاي را در برابر رقيبان از حمايت هلاكو برخوردار ‌كرد و هلاكوخان، يكي از مقتدرترين خان‌زادگان خاندان چنگيزي، را به انديشه تبديل مناطق فتح‌شده معادل ايران و قلمرو پادشاهان باستاني آن به حصه خانداني راهنمايي و تأييد قوبيلاي زمينه تشكيل حكومتي دودماني را در اين قلمرو فراهم كرد. اگرچه اين مناسبات به‌علت تحولات دروني امپراتوري مغول و ساختار جغرافيايي آن نمود چندان فعالي در معادلات محلي و منطقه‌اي نداشتند، تأييد دربار مركزي به‌علت پاره‌اي ويژگي‌ها و ماهيت سياسي و اجتماعي حكومت ايلخاني، در مشروعيت‌بخشي به فرمانروايان ايلخاني و چالش‌هاي جانشيني ايشان حداقل تا برآمدن پادشاهان مسلمان مغول نقش مهمي داشتند. اين مقاله به روش توصيفي و تحليلي و بر پايه منابع كتابخانه‌اي، نقش و تأثير مناسبات ايلخانان و دربار مركزي را در مسئله جانشيني بررسي مي‌كند.