اثر زمان نشاكاري و تراكم بوته بر ماده خشك و فنل كل شاخساره گياه دارويي سرخارگل (Echinaceae purpurea (L.)در ساري

Effect of transplanting date and plant density on dry matter and total phenol in shoot of purple coneflower (Echinaceae purpurea (L.) Moench) in Sari

سرخارگل (Echinacea purpurea) پرفروش‌ترين گياه دارويي در اروپا و ايالات‌متحده است كه براي درمان سرماخوردگي استفاده مي‌شود. اين آزمايش به‌‌صورت كرت‌هاي خرد‌شده در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در مزرعة پژوهشي پژوهشكدة ژنتيك و زيست‌فناوري طبرستان در سال زراعي 1391-1392، اجرا شد. تيمارهاي آزمايشي شامل سه زمان نشاكاري (20 فروردين، 19 ارديبهشت و 18 خرداد در بهار 1392) در كرت‌هاي اصلي و سه تراكم بوته (7، 10 و 16 بوته در مترمربع) در كرت‌هاي فرعي بود. نتايج نشان داد كه اگرچه تأخير در كاشت سبب كاهش ماده خشك شاخساره، برگ و ساقه شد، ولي افزايش تراكم تا 10 بوته در مترمربع تا اندازه‌اي اثر نامطلوب تأخير در كاشت را جبران كرده است كه نشان مي‌دهد تاريخ كشت زودتر و تراكم 10 بوته در مترمربع براي افزايش كميت اين ويژگي‌ها مناسب‌تر بوده‌اند. نسبت ماده خشك شاخساره/ گل< شاخساره/ ساقه< شاخساره/ برگ بود. بيشترين نسبت ماده خشك شاخساره/ ساقه و شاخساره/ (برگ+گل) مربوط به تاريخ‌ كشت خرداد و بيشترين نسبت ماده خشك شاخساره/ گل مربوط به تاريخ كاشت ارديبهشت ماه بود. بيشترين مقدار فنل كل برگ و ساقه به ترتيب 51/1 و 35/9 ميلي‌گرم گاليك اسيد در گرم ماده خشك بود كه در تاريخ كشت 20 فروردين و تراكم 10 بوته در مترمربع به‌دست آمد. بيشترين محتواي فنلي گل‌ها (56/5 ميلي‌گرم گاليك اسيد در گرم ماده خشك) در تاريخ كاشت 19 ارديبهشت و تراكم 10 بوته در مترمربع اندازه‌گيري شد. مقدار فنل كل گل‌ها> برگ‌ها> ساقه‌ها> بود. در كل، مي‌توان چنين استنباط كرد كه احتمالاً نشاكاري زودهنگام سرخارگل‌ در 20 فروردين ماه و با تراكم 10 بوته در مترمربع براي توليد ماده خشك و فنل كل از برگ‌ها و ساقه‌ها و تأخير در كاشت تا 19 ارديبهشت و تراكم 10 بوته در مترمربع، براي توليد ماده خشك و فنل كل از گل‌ها، در شرايط اين آزمايش مناسب است.

Purple conefloweras top-selling medicinal plant is widely used in Europe and North America for the treatment of common cold. This experiment was conducted as a randomized complete block design in split plot arrangement with three replications in Research Farm of Genetics and Agricultural Biotechnology Institute of Tabarestan in 2012-13. Experimental treatments included three transplanting dates (April 9, May 9 and June 8, 2013), and three plant population densities (7, 10 and 16 plant/m2) which considered as main and subplots, respectively. Results showed a relative compensatory effect of higher population density until 10 plants/m2, however, delayed planting resulted to decrease in total shoot, leaf (L) and stem (S) dry weights. It represents that the highest flower (F) dry weight (27.1 g/plant) was related to planting on May 9 with 10 plant/m2 density. Ratio of L/shoot was greater than S/Shoot than F/shoot dry weight. The highest (L+F)/Shoot ratio was related to the April and May planting dates while the highest S/Shoot ratio was related June’s planting date. Maximum total phenol content of leaves (51.1 mg of GAE/ g dry matter) and stems (35.9 mg of GAE/ g dry matter) were measured in plants cultivated on April 9 with a density of 10 plant/m2. The highest total phenolic content of flowers (56.5 mg of GAE/ g dry matter) was determined in plants cultivated on May 9 with a density of 10 plant/m2. Total phenol of flowers was greater in leaves than stems. Overall, it could be concluded that early planting of purple coneflower on April 9 with 10 plant/m2 density was suitable for leaf and stem dry weight and total phenol production, while the delayed planting until May 9 with a population density of 10 plant/m2 was favorite for flower as production of dry weight and total phenol, according to the experiment conditions