كاربست « نظريه بسيج منابع » در تبيين جنبش اجتماعي مرابطون

pajoohesh name-ye Tarikhe Islam

مغرب اسلامي در اثر فروپاشي دولت ادريسيان، دچار عدم تمركز سياسي و منازعه قبايل بربر بر سر قدرت بود. در چنين شرايطي شكل­گيري جنبش اجتماعي مرابطون، موجب تداوم قدرت مسلمانان در شمال آفريقا و اندلس شد. با نظر به اهميتِ جنبش اجتماعي مرابطون، بررسي منطق حاكم بر اين جنبش پرسش اصلي اين مقاله است. چارچوب نظري مقاله در بازشناسي منطق اين جنبش «نظريه بسيج منابع» است. بر اساس اين نظريه رهبران جنبش مرابطي از نارضايتي بربرهاي صنهاجي از تسلط بربرهاي زناتي بهره برده و جنبش اجتماعي مرابطون را با هدف كسب قدرت و خودمختاري سياسي طراحي كردند. اين نارضايتي سياسي براي موفقيت جنبش مرابطون كفايت نمي‌كرد؛ از اين رو رهبران جنبش اجتماعي مرابطون با بسيج منابعي همچون تعصب مذهبي، خلقيات بدوي صنهاجي، تشكيل سازمان اجتماعي رباط‌ها، تأمين مالي جنبش از درآمد شهرهاي مفتوحه و ائتلاف با رهبران قبايلي همچون مصامده و با كنش‌گريِ سياسي، اين جنبش اجتماعي را به سرانجام رساندند.