جريان‌هاي فكري موثر بر تاريخ‌نگري بلاذري در انساب الاشراف

انساب الاشراف بلاذري از برجسته‌ترين آثار تاريخي سده سوم، با وجود روايت‌هاي پرشمار و مهمي كه درباره وقايع صدر اسلام دارد، به طور شايسته مورد توجه محققان قرار نگرفته است. برخلاف رويكرد ديني بيشتر مورخان سده‌هاي نخستين به تاريخ، بلاذري پايبندي چنداني به تمام محورهاي انديشه اهل‌سنت ندارد. بر اين اساس، در پژوهش حاضر تلاش شده تا با بررسي روايت‌هاي أنساب الاشراف و مقايسه آن با آثار مورخان هم‌عصر، جريان‌هاي فكري مؤثر بر تاريخ‌نگري بلاذري مورد شناسايي و ارزيابي قرار گيرد. يافته‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد كه بلاذري با وجود پايبندي به برخي عقايد اهل‌سنت همچون مشروعيت خليفه، نظريه «عدالت صحابه» را قبول ندارد و به تفصيل از وقايع اختلاف‌برانگيزي چون سقيفه، قتل عثمان، جنگ جمل و نظاير اينها بحث مي‌كند. به علاوه، او در تنظيم مطالب كتابش متأثر از نسب‌نگاران پيش از خود است و شاعر بودنش نيز سبب توجه ويژه‌ او به مسائل ادبي همچون شعر و داستان شده‌است؛ به طوري كه مي‌توان أنساب الأشراف را از منابع مهم ادبيات عرب دانست. فصل‌‌بندي‌ برخي مطالب‌ أنساب الأشراف به تأسي از اخباريان صورت گرفته‌است؛ هرچند بلاذري برخلاف ايشان، به جاي قصص به اخبار اجماعي اصالت داده‌است. ارتباط بلاذري با دربار عباسي به عنوان «نديم» و «كاتب» نيز در ارائه تصويري مثبت از بني‌عباس و گزينش برخي روايت‌ها نمايان است.